Opłata SUP za pojemniki na żywność – co oznacza dla restauracji i cateringu?

Od 1 stycznia 2024 r. każdy pojemnik na żywność wykonany z tworzywa sztucznego podlega obowiązkowej opłacie SUP w wysokości 0,25 zł netto za sztukę. Obowiązek pobierania opłaty spoczywa na przedsiębiorcy – restauratorze, operatorze cateringu czy właścicielu food trucka – i musi być ona widoczna na paragonie. Opłatę wpłaca się na rachunek marszałka województwa raz w roku, do 15 marca. Za zaniechanie grożą kary od 500 zł do 20 000 zł. Alternatywą wolną od opłaty są pojemniki z trzciny cukrowej, papieru bez powłoki PE czy drewna.

Czym jest dyrektywa SUP i dlaczego dotyczy pojemników na żywność?

Dyrektywa SUP (Single-Use Plastics) to unijna regulacja, która nakłada ograniczenia na wybrane produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Polska wdrożyła ją ustawą z 14 kwietnia 2023 r., a przepisy dotyczące opłaty za pojemniki na żywność weszły w życie 1 stycznia 2024 r.

Celem regulacji jest zmniejszenie ilości plastikowych odpadów trafiających do środowiska. Pojemniki na wynos i pojemniki do bezpośredniego spożycia są jednymi z najczęściej porzucanych przedmiotów w przestrzeni publicznej, dlatego ustawodawca objął je opłatą mającą zniechęcać do ich bezmyślnego stosowania i finansować systemy sprzątania środowiska.

Podstawą prawną jest Dyrektywa (UE) 2019/904 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz implementująca ją polska ustawa dostępna w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.

Opłata SUP pojemniki żywność – kluczowe parametry

Ile wynosi opłata SUP za pojemnik?

Opłata SUP za pojemniki na żywność wynosi 0,25 zł netto za sztukę – niezależnie od tego, czy pojemnik ma pokrywkę, czy nie. Stawkę określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie stawek opłaty SUP. Kwota jest stała – nie zależy od pojemności, materiału użytego do produkcji pokrywki ani rodzaju potrawy.

Warto zapamiętać tę liczbę: 25 groszy od każdego plastikowego pojemnika na żywność wydanego klientowi. W skali dużego lokalu gastronomicznego lub firmy cateringowej ta kwota szybko rośnie.

Od kiedy obowiązuje opłata SUP za pojemniki?

Obowiązek pobierania opłaty za pojemniki na żywność z tworzyw sztucznych obowiązuje od 1 stycznia 2024 r. To ważna data – część przedsiębiorców myli ją z wcześniejszymi przepisami dotyczącymi torebek foliowych. Opłata za pojemniki jest odrębnym obowiązkiem, który wszedł w życie właśnie z początkiem 2024 roku.

Kogo dotyczy obowiązek pobierania opłaty?

Obowiązek pobierania opłaty SUP spoczywa na przedsiębiorcach prowadzących jednostki handlowe, hurtowe i gastronomiczne, którzy w ramach swojej działalności wydają pojemniki na żywność. Dotyczy to w praktyce:

• restauracji i barów (sprzedaż na wynos i na miejscu),
• firm cateringowych i dietetycznych,
• food trucków,
• stołówek zakładowych i szkolnych,
• sklepów wydających gotowe dania,
• kantyn i bufetów.

Opłatę pobiera się od konsumenta w momencie sprzedaży – przedsiębiorca jest pośrednikiem, który następnie przekazuje zebrane środki na konto marszałka województwa.

Które pojemniki podlegają opłacie SUP, a które nie?

Pojemniki objęte opłatą SUP

Opłata SUP dotyczy pojemników z tworzyw sztucznych przeznaczonych do żywności gotowej do bezpośredniego spożycia – zarówno na miejscu, jak i na wynos. Chodzi o pojemniki, z których można zjeść bez żadnej dodatkowej obróbki termicznej czy kulinarnej po zakupie. Typowe przykłady to:

• pojemniki PP (polipropylenowe) do zgrzewu z gotowymi daniami obiadowymi,
• pojemniki PS i PET na sałatki, desery czy przystawki,
• pojemniki wielokomorowe na zestawy obiadowe,
• pojemniki na zupę wydawane w gastronomii.

Jeśli Twój lokal wydaje dania w opakowaniach cateringowych do zgrzewu wykonanych z PP lub podobnych tworzyw, każde takie opakowanie podlega opłacie 0,25 zł.

Pojemniki wyłączone z opłaty SUP

Nie wszystkie pojemniki na żywność objęte są opłatą SUP. Przepisy wprost wyłączają z jej zakresu kilka kategorii:

• Żywność sucha lub wymagająca dalszej obróbki – jeśli klient musi coś ugotować, odgrzać w domu lub przetworzyć w inny sposób, pojemnik nie podlega opłacie.
• Opakowania wieloporcjowe – pojemniki zawierające kilka porcji przeznaczonych do późniejszego rozdzielenia (np. duże tace cateringowe) nie są objęte opłatą za każdą porcję oddzielnie.
• Pojemniki z materiałów wolnych od plastiku: trzcina cukrowa, papier bez powłoki polietylenowej (PE), drewno, bambus – te materiały w ogóle nie podlegają dyrektywie SUP w zakresie opłaty.

To ostatnie wyłączenie ma ogromne znaczenie praktyczne. Przedsiębiorcy, którzy przejdą na ekologiczne opakowania do zgrzewu wykonane z materiałów niepochodzących z tworzyw sztucznych, całkowicie eliminują obowiązek pobierania i rozliczania opłaty SUP.

Jak opłata SUP wpływa na finanse restauracji i cateringu?

Kalkulacja kosztów dla firmy cateringowej

Wpływ opłaty SUP na budżet firmy cateringowej jest łatwy do wyliczenia – i może być znaczny. Weźmy przykład typowej firmy oferującej catering dietetyczny:

• 100 diet dziennie,
• każda dieta to 3 pojemniki (śniadanie, obiad, kolacja),
• opłata: 0,25 zł za pojemnik.

Wyliczenie: 100 diet × 3 pojemniki × 0,25 zł = 75 zł dziennie. W skali miesiąca to 2 250 zł, a w skali roku – 27 375 zł. To kwota, którą firma musi zebrać od klientów i odprowadzić do marszałka województwa.

Dla restauracji wydającej 200 pojemników dziennie wynik to: 200 × 0,25 zł = 50 zł dziennie, co daje 18 250 zł rocznie. Suma jest neutralna finansowo tylko wtedy, gdy przedsiębiorca faktycznie pobiera opłatę od każdego klienta i nie „wchłania" jej w swoją marżę.

Czy opłata SUP to koszt dla przedsiębiorcy?

Opłata SUP z założenia nie jest kosztem przedsiębiorcy – pobiera on ją od konsumenta i przekazuje dalej. W praktyce jednak wielu właścicieli lokali decyduje się wliczyć ją w cenę dania lub nie wykazywać jej osobno, by nie drażnić klientów. To ryzykowna strategia – jeśli opłata nie zostanie pobrana, a pojemniki zostały wydane, przedsiębiorca i tak musi odprowadzić należność do marszałka, pokrywając ją z własnych środków.

Dlatego transparentne wykazywanie opłaty na paragonie jest nie tylko wymogiem prawnym, ale też rozsądnym krokiem finansowym.

Obowiązki ewidencyjne i rozliczeniowe – krok po kroku

Ewidencja wydanych pojemników

Każdy przedsiębiorca objęty przepisami SUP ma obowiązek prowadzić ewidencję wydanych pojemników na żywność. Ewidencja powinna obejmować liczbę pojemników wydanych w danym roku kalendarzowym z podziałem na rodzaje produktów podlegających opłacie. Nie ma jednego narzuconego wzoru – może to być arkusz kalkulacyjny, rejestr w systemie kasowym lub inny dokument pozwalający na odtworzenie danych.

Praktyczna wskazówka: jeśli Twój system POS (kasa lub oprogramowanie do zamówień) pozwala przypisać do każdej pozycji typ opakowania, warto to skonfigurować od razu. Ułatwi to roczne rozliczenie i zminimalizuje ryzyko błędów.

Termin wpłaty na konto marszałka województwa

Zebrane opłaty SUP za dany rok kalendarzowy należy wpłacić na rachunek marszałka województwa właściwego dla siedziby przedsiębiorcy do 15 marca roku następnego. Oznacza to, że opłaty zebrane w całym 2024 r. trzeba było odprowadzić do 15 marca 2025 r. Terminu nie można przesunąć – niedotrzymanie go może skutkować naliczeniem odsetek.

Jak wykazać opłatę SUP na paragonie?

Opłata SUP powinna być widoczna na paragonie lub fakturze jako osobna pozycja. Najczęściej stosuje się opis „Opłata SUP" lub „Opłata za opakowanie jednorazowe (SUP)" z kwotą 0,25 zł netto za sztukę. Wykazywanie opłaty jako osobnej linii na paragonie chroni przedsiębiorcę w razie kontroli i pokazuje klientowi, że kwota ta wynika z przepisów prawa, a nie z decyzji lokalu.

Kary za niepobieranie opłaty SUP

Przepisy przewidują konkretne sankcje za naruszenie obowiązków SUP. Kara za niepobieranie opłaty od klientów wynosi od 500 zł do 20 000 zł. Wysokość kary zależy od skali naruszenia, jego powtarzalności i wartości niepobranych opłat. Kontrole w tym zakresie prowadzą Inspekcja Handlowa oraz organy ochrony środowiska.

Warto podkreślić: kara może dotyczyć nie tylko całkowitego zaniechania pobierania opłat, ale też nieprowadzenia ewidencji czy nieodprowadzenia zebranych środków w terminie. Dlatego prawidłowe wdrożenie procedur SUP powinno obejmować zarówno punkt sprzedaży (kasa, paragon), jak i back office (ewidencja, przelew do marszałka).

Alternatywy dla plastikowych pojemników – jak uniknąć opłaty SUP?

Najprostszym sposobem na wyeliminowanie opłaty SUP jest zmiana materiału opakowania. Pojemniki wykonane z trzciny cukrowej, papieru bez powłoki PE, bambusa czy drewna nie podlegają dyrektywie SUP i nie wymagają pobierania opłaty od klientów.

Coraz więcej firm gastronomicznych decyduje się na ekologiczne opakowania na dania, które jednocześnie spełniają oczekiwania świadomych ekologicznie konsumentów i zwalniają przedsiębiorcę z obowiązków ewidencyjnych związanych z SUP.

Ważna uwaga: jeśli pojemnik wykonany jest z trzciny cukrowej, ale jego pokrywka pochodzi z tworzywa sztucznego (np. PP), sytuacja prawna jest niejednoznaczna. Przepisy odnoszą się do produktu jako całości.

Przy wyborze alternatywnych materiałów warto też sprawdzić, czy opakowanie nadaje się do zgrzewania lub spełnia inne wymogi Twojej linii produkcyjnej. Zagadnienie certyfikatów i norm dla opakowań do kontaktu z żywnością omawia osobny artykuł: certyfikaty i normy opakowań do kontaktu z żywnością.

Opłata SUP za pojemniki a opłata za kubki – różnice

Opłata SUP dotyczy zarówno pojemników na żywność, jak i kubków na napoje, ale są to dwa odrębne obowiązki z osobnymi przepisami wykonawczymi. Stawka dla kubków może różnić się od stawki dla pojemników, a zakres wyłączeń jest inaczej określony. Szczegóły dotyczące opłaty SUP za kubki na napoje – ile wynosi i kto ją ponosi? opisujemy w osobnym artykule, żeby nie mieszać obu tematów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy opłata SUP dotyczy pojemników do zgrzewu z PP?

Tak, pojemniki do zgrzewu wykonane z polipropylenu (PP) podlegają opłacie SUP w wysokości 0,25 zł netto za sztukę. PP jest tworzywem sztucznym w rozumieniu ustawy, a pojemniki do zgrzewu służą do wydawania gotowej żywności przeznaczonej do bezpośredniego spożycia – spełniają więc oba kryteria. Jeśli wydajesz dania obiadowe w standardowych plastikowych pojemnikach do zgrzewu, każdy z nich objęty jest opłatą.

Czy catering dietetyczny musi pobierać opłatę SUP za każdy pojemnik w diecie?

Tak, catering dietetyczny ma obowiązek pobierania opłaty SUP od każdego plastikowego pojemnika wydanego klientowi w ramach diety – niezależnie od tego, ile pojemników wchodzi w skład dziennego pakietu. Jeśli dieta zawiera 5 pojemników dziennie, opłata wynosi 5 × 0,25 zł = 1,25 zł na dietę dziennie. Opłata dotyczy każdego pojemnika osobno, a nie całego zamówienia łącznie.

Jak wykazać opłatę SUP na paragonie?

Opłatę SUP należy wykazać jako osobną pozycję na paragonie lub fakturze. Zalecany opis to „Opłata SUP" lub „Opłata za jednorazowe opakowanie (SUP)" z kwotą 0,25 zł netto za każdy wydany pojemnik. Jeśli klient kupuje trzy dania w trzech pojemnikach, pozycja „Opłata SUP" powinna wynosić 0,75 zł lub być rozbita na trzy linie po 0,25 zł. Sposób technicznego ustawienia tej pozycji zależy od systemu kasowego – warto skonsultować się z dostawcą oprogramowania POS.

Czy pojemnik z trzciny cukrowej z pokrywką PP podlega opłacie SUP?

To jedno z najczęstszych pytań w branży gastronomicznej i odpowiedź nie jest jednoznaczna. Opłata SUP dotyczy produktów z tworzyw sztucznych – jeśli pojemnik jako całość jest traktowany jako jeden produkt, a pokrywka jest jego integralną częścią i wykonana z PP, istnieje ryzyko, że cały zestaw zostanie zakwalifikowany jako produkt z tworzywa sztucznego. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest stosowanie pokrywek wykonanych z tego samego materiału co pojemnik (np. trzciny cukrowej lub papieru) lub rezygnacja z pokrywek plastikowych. Więcej na temat właściwości i zastosowań pojemników z trzciny cukrowej znajdziesz w osobnym artykule: pojemnik z trzciny cukrowej – właściwości i zastosowania.

Jak obliczyć roczny koszt opłaty SUP dla mojego lokalu?

Obliczenie jest proste: zsumuj liczbę plastikowych pojemników na żywność wydanych klientom w ciągu roku i pomnóż przez 0,25 zł. Przykład: restauracja wydająca średnio 150 pojemników dziennie przez 300 dni roboczych w roku to 150 × 300 × 0,25 zł = 11 250 zł rocznie. Kwotę tę w całości pobierasz od klientów i odprowadzasz do marszałka do 15 marca roku następnego. Jeśli chcesz wyeliminować ten obowiązek, przejście na ekologiczne opakowania z materiałów nieplastikowych redukuje tę kwotę do zera.

 

autor: Magdalena Krzychowicz